Ψυχοσύνθεση

authors

Πάνος Ασημάκης

«Είχε έρθει πολύ νωρίς. Ποιος ήταν εκεί για να ακούσει μια τόσο μεγάλης σημασίας και ισορροπημένη δήλωση; Δεν ήταν πολλοί έτοιμοι στη δεκαετία του ’20, ούτε του ’30, ούτε του ’40, ούτε του ’50. Μόνο στα τέλη της δεκαετίας του ’60, με την επιτακτικότητα που γέννησε η βαθιά και μαζική ανάγκη, άρχισαν να γίνονται αποδεκτά τα βιβλία του από χιλιάδες ανθρώπους. Χρειάστηκε να μεσολαβήσουν σχεδόν 60 χρόνια. Τόσο μπροστά από την εποχή του βρισκόταν». (Από έναν επικήδειο για τον Roberto Assagioli)
med_image_04

O Roberto Assagioli γεννήθηκε στη Βενετία, στις 27 Φεβρουαρίου του 1888. Ο πατέρας του, Leone Grego, πέθανε το 1890 και η μητέρα του, Elene Kaula, ξαναπαντρεύτηκε με τον Εβραίο Dr. Emanuele Assagioli, όταν ο Roberto ήταν περίπου δύο ετών. Η οικογένεια μιλούσε ιταλικά, γαλλικά και αγγλικά στο σπίτι και αργότερα ο Roberto θα μελετούσε επίσης γερμανικά, λατινικά, ελληνικά, ρωσικά και σανσκριτικά. Από τα πρώτα κιόλας χρόνια του, ήρθε σε επαφή με πολλά και διαφορετικά ρεύματα φιλοσοφίας, κουλτούρας και θρησκείας, κάτι που φαίνεται να επηρέασε την ευρύτητα του πνεύματός του.

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Assagioli παντρεύτηκε την Nella Ciapetti, με την οποία έμεινε παντρεμένος 40 χρόνια και μαζί απέκτησαν έναν γιο, τον Ilario (1923-1951), ο οποίος κόλλησε φυματίωση και τελικά πέθανε, όταν ο ίδιος και ο πατέρας του αναγκάστηκαν να κρύβονται στην ιταλική εξοχή, για να αποφύγουν τις διώξεις από το φασιστικό καθεστώς, λόγω του «εβραϊκού τους υποβάθρου». Ο Assagioli είχε κρατηθεί σε απομόνωση για έναν μήνα, αλλά αξιοποίηση την φυλάκισή του, μετατρέποντάς την σε «πνευματική ησυχαστήριο», κάνοντας διαλογισμό. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου, κατέγραψε την ακόλουθη υπερπροσωπική εμπειρία:

«Μια αίσθηση απεραντοσύνης, μη χωρισμού από το παν, μια ένωση με τον εαυτό του όλου. Πρώτα, μια κίνηση προς τα έξω, αλλά όχι προς κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο ή μεμονωμένο ον –ένα ξεχείλισμα ή εκροή προς όλες τις κατευθύνσεις, όπως συμβαίνει με μια συνεχώς διαστελλόμενη σφαίρα. Μια αίσθηση συμπαντικής αγάπης» (Στο Schaub and Schaub, 1996, 21-21).

O Assagioli ήταν ιδιαίτερα απρόθυμος να κουβεντιάζει τη ζωή του, γιατί θεωρούσε πως ήταν λάθος να εστιάζει κανείς στη δική του προσωπικότητα αντί στο έργο του. Έτσι, το βιογραφικό υλικό που διαθέτουμε είναι ελάχιστο.

Ένθερμος οπαδός, αρχικά του Freud και από τους πρωτοπόρους της ψυχανάλυσης στην Ιταλία, ο Roberto Assagioli, ο εμπνευστής της ψυχοσύνθεσης, άρχισε σχετικά νωρίς να προχωρεί πέρα από την ψυχανάλυση. Ήδη, η διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας, το 1910, είχε τον τίτλο «Ψυχοσύνθεση» (La Psichosintesi), η οποία περιείχε μια κριτική της ψυχανάλυσης. Χρησιμοποίησε την ελληνική λέξη «ψυχοσύνθεση», με κάπως διαφορετική έννοια από αυτήν που της δίνουμε στα ελληνικά, όπου σημαίνει το σύνολο των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που συγκροτούν το ψυχισμό ενός ατόμου ή ενός συνόλου. Για τον Assagioli, η λέξη αυτή έχει ενεργητική σημασία, δηλαδή σημαίνει τη διαδικασία της σύνθεσης αυτών των χαρακτηριστι-κών, η οποία μπορεί να βοηθηθεί με το ενσυναισθητικό ενδιαφέρον του θεραπευτή.

Παρόλο που ο Assagioli εξακολουθούσε να πιστεύει στην αξία της ψυχανάλυσης, θεωρούσε ότι δεν αρκεί μόνο η ανάλυση –η αναλυτική διερεύνηση της ανθρώπινης προσωπικότητας και της δυσλειτουργίας της– αλλά χρειάζεται και η σύνθεση, η κατανόηση του πώς η ανθρώπινη ανάπτυξη κινείται προς αυξανόμενη ολότητα, τόσο εντός του ατόμου όσο και στη σχέση του με τον κόσμο γενικά. Έκρινε ότι η ψυχανάλυση δεν έδινε αρκετή προσοχή στις ανώτερες πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως τη δημιουργικότητα, την έμπνευση, την πνευματικότητα, και σε υψηλές αξίες όπως είναι η αγάπη, η συμπόνια, η χαρά και η σοφία. Όπως έλεγχε ο ίδιο: «Ο Freud είπε: “Ενδιαφέρομαι μόνο για το υπόγειο της ανθρώπινης ύπαρξης”. Η ψυχοσύνθεση ενδιαφέρεται για όλο το κτίριο». Μέρος του «κτιρίου» θεωρούσε και τις υποπροσωπικότητες, «τα μέρη εκείνα, δηλαδή, της προσωπικότητάς μας, που είναι ημιαυτόνομα και συχνά αλληλοσυγκρουόμενα, και που ακολουθούν ένα εξαρτημένο πρότυπο, όταν αφυπνιστούν από ένα σύνολο περιστάσεων», όπως επισημαίνει ο αείμνηστος Τριαντάφυλλος Τ. τριανταφύλλου (1918-2006), ιδρυτής της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχοσύνθεσης. Και συνεχίζει: «Μόνο όταν αποταυτίσουμε τον εαυτό μας από τα μέρη αυτά της προσωπικότητάς μας, είναι δυνατόν να αρχίσουμε την εμπειρία με το προσωπικό εγώ, απελευθερωμένοι από τον έλεγχο όλων αυτών των μερών. Στη συνέχεια, μπορούμε όχι μόνο να επεκτείνουμε τη συνείδησή μας σε νέες περιοχές της προσωπικότητάς μας, αλλά επίσης και να κατευθύνουμε και να ενσωματώνουμε αυτές τις ενέργειες σε περισσότερο αποτελεσματικές και θετικές κατευθύνσεις» (Τριανταφύλλου, Τ., Πνευματικές Ασκήσεις Ψυχοσύνθεσης).

O Assagioli αναγνωρίζει επίσης την υπαρξιστική αναζήτηση των ανθρώπινων όντων, προκειμένου να βρουν νόημα και σκοπό στη ζωή –μια αναζήτηση την οποία θεωρεί ορμή τόσο βασική και φυσιολογική, όσο κάθε βιολογική ενόρ-μηση. Συγκεκριμένα, έλεγε: «Αποδεχόμαστε την ιδέα ότι οι πνευματικές ενορμήσεις ή πνευματικές παρορμήσεις είναι εξίσου βασικές και θεμελιώσεις, όσο οι σεξουαλικές και επιθετικές ενορμήσεις». Και πρόσθετε: «Η πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου είναι ένα μακρύ και κοπιαστικό ταξίδι, μια περιπέτεια μέσα από άγνωστους τόπους, γεμάτους εκπλήξεις, δυσκολίες, ακόμα και κινδύνους».

Θεωρούσε ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός, όπως και κάθε φάση της ζωής του. Έλεγε: «Χρησιμοποιούμε μια πραγματιστική στάση και επιδιώκουμε, ουσιαστικά, να ανταποκριθούμε στο άμεσο ενδιαφέρον του ασθενούς, να τον συναντήσουμε στο έδαφος της μείζονος έγνοιας του… Έτσι, στην πράξη, δεν υπάρχει άκαμπτο σύστημα, αλλά μια απόκριση στην πραγματική ανάγκη της μοναδικής κατάστασης κάθε ασθενούς σε κάθε στάδιο της ζωής του». Έλεγε επίσης, ότι αυτή η εστίαση στο μοναδικό άτομο, απαιτεί να αναπτύξει ο θεραπευτής μια μοναδική τεχνική θεραπείας, σε μια νέα μέθοδο για κάθε ασθενή. Ουσιαστικά, δηλαδή, θεωρούσε ότι «η ψυχοσύνθεση δεν είναι μια συγκεκριμένη τεχνική ή μέθοδος, αλλά ένα πλαίσιο για τεχνική και μέθοδος. Δεν είναι μια ψυχοθεραπεία, αλλά ένας τρόπος άσκησης της ψυχοθεραπείας. Ούτε είναι πνευματική ατραπός, αλλά μια προοπτική στο εμπειρικό πεδίο των πνευματικών ατραπών» (Firman & Gila, 2014γ).

Έδινε επίσης κεντρική σημασία στην θεραπευτική σχέση, όπως μπορεί να δει κανείς στην παρακάτω αφήγηση από τον ψυχοσυνθετική θεραπευτή και συγγραφέα Pierro Ferrucci: «Τελικά, μια μέρα πήγα στον Roberto [Assagioli] και είπα πως είχα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι τεχνικές και η διάγνωση δεν έχουν σημασία. Τα πάντα έχουν να κάνουν με τη σχέση μεταξύ θεραπευ-τη και πελάτη. Ο Roberto είπε: “Περίμενα τόσον καιρό να το καταλάβεις!”» (Ferruci, 2005).

Η «αλτρουϊστική αγάπη» είναι επίσης ιδιαίτερης σημασίας για τον Assagioli και θεωρεί ότι περιλαμβάνει «μια αίσθηση ουσιαστικής ταυτότητας με τους αδελφούς [και τις αδελφές] μας στην ανθρώπινη φύση». Υποστήριζε ότι: «Η αλτρουϊστική αγάπη δεν περιορίζεται στα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας. Μπορεί να αγκαλιάζει επίσης όλα τα ζωντανά πλάσματα στο ζωικό και το φυτικό βασίλειο της φύσης. Αυτή η συμπερίληψη εκφράζεται στη βουδιστική αγάπη για όλα τα ζωντανά πλάσματα και από τον Άγιο Φραγκίσκο στο “Άσμα των Πλασμάτων” που έγραψε. Θα μπορούσε κανείς να πει, ότι πίσω από την αυξανόμενη τάση προς την καλλιέργεια αρμονικών σχέσεων με το περιβάλλον, βρίσκεται μια όλο και μεγαλύτερη αίσθηση αυτής της συμπαντικής αδελφοσύνης. Αυτή είναι η υψηλότερη και ευρύτερη όψη της οικολογίας» (Assagioli, 1973b, 117).

Έτσι, «φαίνεται να εξυπακούεται, επίσης, ότι μια από τις θεμελιώδεις δουλειές των ψυχοθεραπευτών, εντός μιας ψυχολογίας αγάπης –αν όχι η θεμελιώδης δουλειά– είναι να αγαπούν τους πελάτες τους, με αυτόν τον αλτρουϊστικό, ενσυναισθητικό τρόπο. Ανεξάρτητα από το ποια τεχνική ή μέθοδος εφαρμόζεται, ανεξάρτητα από τον ποιον θεραπευτικό στόχο μπορεί να επιδιώκει, χωρίς αυτήν την ενσυναισθητική αγάπη, δεν μπορεί να συμβεί ίαση και ανάπτυξη» (Firman & Gila, 2014α). Και σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Assagioli: «Το να αγαπάς καλά, απαιτεί όλα όσα απαιτούνται από την άσκηση οποιασδήποτε τέχνης, στην ουσία, οποιασδήποτε ανθρώπινης δραστηριότητας, δηλαδή μια επαρκή ποσότητα πειθαρχίας, υπομονής και επιμονής».

Ακολουθεί μια περιληπτική, αλλά εμπεριστατωμένη περιγραφή της ψυχοσύνθεσης από την Diana Whitmore, η οποία υπήρξε μαθήτρια του Assagioli κατά την περίοδο λίγο πριν τον θάνατό του και, όπως λέει η ίδια: «Συγκινήθηκα από την αποστολή του να επαναφέρει την ψυχή μέσα στην ψυχολογία». Είναι ιδρύτρια και συμπροεδρεύουσα του Psychosynthesis Trust και ασκεί την ψυχοσύνθεση για περισσότερα από 30 χρόνια.

authors

Diana Whitmore

Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 παρατηρήθηκε μια ριζική αλλαγή στο χώρο της ψυχολογίας, η οποία δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί πλήρως. Ήταν η εμφάνιση της τρίτης δύναμης της ψυχολογίας (ανθρωπισμός), την οποία ακολούθησε σύντομα η τέταρτη προσέγγιση (υπερπροσωπική). Ενώ η θεωρία του Freud για το ασυνείδητο τόνιζε την επίδραση και τις συνέπειες των βιωμάτων της παιδικής ηλικίας στην ενήλικη συμπεριφορά, περιοριζόταν κυρίως στην παθολογία. Οι ανθρωπιστικοί ψυχολόγοι επικεντρώθηκαν σε αυτό που μπορούν να γίνουν οι άνθρωποι –μελέτησαν άτομα που είχαν επιτύχει την αυτοπραγμάτωση, καθώς και την ψυχολογική υγεία. Η ψυχοσύνθεση διατηρούσε τις ίδιες απόψεις μέχρι το 1910.

Με την γέννηση της υπερπροσωπικής ψυχολογίας, η ψυχοσύνθεση κέρδισε περαιτέρω αποδοχή και αναγνώριση και προήγαγε ακόμα περισσότερο την ψυχολογία. Διεύρυνε το όραμα για υγεία, ώστε να συμπεριλάβει την αναζήτηση νοήματος και σκοπού, και τοποθέτησε στη βάση της ανθρώπινης ύπαρξης μια βαθύτερη πνευματική ταυτότητα, η οποία περιλαμβάνει τις εμπειρίες και την επιθυμία του ατόμου για υπερβατικότητα, καθώς και τη θεραπευτική ικανότητα της αυτοϋπέρβασης.

Μέσα σε περισσότερα από 70 χρόνια έρευνας και επαλήθευσης, η ψυχοσύνθεση εξελίχθηκε σε ενοποιημένη σύλληψη της ανθρώπινης ανάπτυξης και σε οργανωμένο σύστημα θεραπευτικών τεχνικών, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν στους τομείς της θεραπείας, της ιατρικής, της εκπαίδευσης και της προσωπικής ανάπτυξης. Ασχολείται με την συνειδητοποίηση των δυνατοτήτων του ατόμου και, την ίδια στιγμή, προκειμένου να αποτραπεί η μη ισορροπημένη ανάπτυξη, με την εναρμόνιση όλων των στοιχείων της προσωπικότητας.

athenssynthesis

Βασικές Υποθέσεις

Η ψυχοσύνθεση παρέχει ένα υπερπροσωπικό γενικό πλαίσιο, το οποίο διασαφηνίζει και δίνει νόημα στην ιδιαίτερη κατάσταση του ασθενούς. Το γενικό αυτό πλαίσιο, το οποίο αποτελεί τη βάση όλων των ψυχολογικών διαδικασιών, είναι ψυχοπνευματικό.

Ο υπερπροσωπικός μας κόσμος περιλαμβάνει την εμπειρία του Εαυτού, τη συνειδητοποίηση του υπερσυνειδητού υλικού, τη δραστηριοποίηση των δυνατοτήτων και την εμφάνιση νοήματος και σκοπού. Όλα αυτά θεωρούνται βασικά στοιχεία της ψυχολογικής υγείας και της επιτυχούς θεραπείας.

Ο πελάτης είναι κυρίως ένας Εαυτός, μια Ύπαρξη, που έχει σκοπό στη ζωή και ακολουθεί μια αναπτυξιακή πορεία, η οποία περιλαμβάνει προκλήσεις και εμπόδια, ψυχολογικής φύσεως.

Οι παθολογικές διαδικασίες θεωρούνται μέρος αυτού του ταξιδιού της ζωής και αντιμετωπίζονται ως αντιλήψεις που πρέπει να διερευνηθούν και να αλλάξουν και όχι ως συμπτώματα που πρέπει να θεραπευτούν. Επίσης, αποτελούν ουσιαστικά βήματα προς την απόκτηση της αίσθησης ταυτότητας.

Η σκιά, το κατώτερο μέρος του ασυνειδήτου (η σκοτεινότερη πλευρά της ανθρώπινης συμπεριφοράς, που περιλαμβάνει ανεκπλήρωτες και απωθημένες επιθυμίες), είναι αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης κατάστασης, με το οποίο ασχολείται η θεραπευτική διαδικασία. Περιλαμβάνει τη δυνητική ικανότητα του ατόμου, τόσο για αυτοκαταστροφική, όσο και για επιθετική συμπεριφορά.

Η θεραπεία ψυχοσύνθεσης αξιολογεί την ανάπτυξη και τη σύνθεση όλων των ψυχολογικών λειτουργών (σκέψη, συναίσθημα, αισθήσεις, φαντασία, διαίσθηση και επιθυμία). Τα προβλήματα του πελάτη δεν θεωρούνται αποκλειστικά αποτέλεσμα των καταστάσεων της παιδικής ηλικίας, αλλά πιστεύεται ότι περιέχουν μια δημιουργική δυνατότητα, η οποία μπορεί να παράσχει ευκαιρίες μετασχηματισμού και ανάπτυξης. Η υπερπροσωπική εργασία στη θεραπεία, δεν υποκαθιστά την ψυχολογική ή την ψυχοδυναμική εργασία, αλλά τη συμπληρώνει με αναζωογονητικό και πρακτικό τρόπο.

Η θεραπεία της ψυχοσύνθεσης χρησιμοποιεί τον ζωτικό ρόλο της συνειδητότητας, προκειμένου να καθορίσει την έκβαση της θεραπείας, τόσο ως όργανο όσο και ως αντικείμενο της αλλαγής, και υποστηρίζει τη δυνατότητα ουσιαστικής αλλαγής σε όλη τη διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου.

Το άτομο δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό ως μεμονωμένο ον, αλλά μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο πολιτισμού και κοινωνίας και στο ακόμη πιο ευρύ πλαίσιο των παγκόσμιων προβλημάτων. Οι κοινωνικές, πολιτιστικές, ιστορικές και περιβαλλοντικές επιρροές, θεωρούνται αποφασιστικοί παράγοντες, που πρέπει να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της θεραπείας και θεωρούνται, επίσης, θεμελιώδεις για την πραγμάτωση της ευημερίας.

Η ψυχοσύνθεση δεν παρέχει ένα προκαθορισμένο θεραπευτικό μοντέλο ψυχολογικής υγείας, που να μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα άτομα. Κάθε πελάτης αντιμετωπίζεται ως μοναδικό άτομο, με ξεχωριστές ανάγκες και ικανότητες. Ο Εαυτός είναι πλήρης και ολοκληρωμένος και αποτελεί την εσωτερική πηγή της θεραπείας του πελάτη.

athenssynthesis

Προέλευση και διατήρηση των προβλημάτων

Οι πρώιμες εμπειρίες ασκούν πολυδιάστατη, συχνά έμμεση και έντονη επιρροή στην ενήλικη συμπεριφορά μας, αλλά και στο βαθμό στον οποίον θα βιώσουμε την ψυχολογική υγεία και ευημερία. Μπορεί να επηρεάσουν βαθιά την ικανότητά μας για αγάπη και οικειότητα, για διεκδικητικότητα και αυτοεπιβεβαίωση, την αντίληψή μας για τη ζωή και τις βαθύτερες συμπεριφορές και αξίες μας.

Λίγοι άνθρωποι περνούν παιδική ηλικία απαλλαγμένη από αρνητικές καταστάσεις και περιορισμούς, επιβαλλόμενους τόσο από αυτούς που τους φρόντιζαν αρχικά, όσο και από τον πολιτισμό. Υπήρξε μια εποχή, στην οποία καθένας από εμάς «έτρεψε προς τη ζωή με ανοιχτή αγκαλιά» και γεμάτος εμπιστοσύνη, αλλά βίωσε τελικά κάποιο είδος προδοσίας από τους ενηλίκους εκείνους, από τους οποίους ήταν εξαρτημένος και που απέναντί τους ένιωθε ευάλωτος. Ο πόνος και η ψυχολογική δυσλειτουργία μπορεί να βρίσκονται στη βάση των πρώτων σχέσεων του πελάτη με εκείνους που τον φρόντιζαν αρχικά, οι οποίοι δεν ήταν ώριμοι ψυχολογικά, δεν είχαν ούτε οι ίδιοι θετικά μοντέλα και υπήρξαν θύματα των ανικανοποίητων αναγκών και προσδοκιών τους, καθώς και της αγάπης υπό όρους.

Η υπό όρους αγάπη οδηγεί το παιδί στην προσπάθεια αυτοδιαμόρφωσής του, ώστε να γίνει και να συμπεριφέρεται όπως φαντάζεται ότι πρέπει, προκειμένου να αγαπηθεί και να είναι άξιο αυτής της αγάπης, θυσιάζοντας συχνά την πραγματική ατομικότητα, τις φυσικές ικανότητες και τα χαρίσματά του. Το παιδί δεν αντιμετωπίζεται, δεν γίνεται αντιληπτό, δεν εκτιμάται ούτε γίνεται ευπρόσδεκτο στη ζωή, ως μοναδική ψυχή, με μοναδικές αρετές και ξεχωριστή οντότητα. Αυτό το ψυχικό τραύμα οδηγεί στην έντονη εμπειρία προδοσίας του Εαυτού του ατόμου, της ίδιας της ύπαρξής του. Όπου υπάρχει απώλεια της ατομικότητας, υπάρχει και απώλεια του Εαυτού.

Περαιτέρω προδοσία του Εαυτού, αποτελεί η επίγνωσή μας ότι συνειδητά υποτασσόμαστε, προσαρμοζόμαστε και συμβιβαζόμαστε σε μια υποβαθμι-σμένη ύπαρξη και έτσι δεν σεβόμαστε τη βαθύτατη εμπειρία της ταυτότητάς μας. Αυτό προκαλεί απόγνωση και απώλεια νοήματος, γεγονός που μπορεί να αντισταθμιστεί μόνο μέσω της επανεπικοινωνίας και επανασύνδεσης με το βάθος της ύπαρξής μας.

Ο πόνος της απώλειας της ουσιαστικής ύπαρξης, η οποία βρίσκεται σε συμφωνία με την βαθύτατη έννοια της ταυτότητας και των αξιών, θα καλυφθεί μέσω πολλών προσωπικών συμπεριφορών, τόσο λειτουργικών όσο και δυσλειτουργικών. Η έλλειψη σκοπού στη ζωή θα καλυφθεί από συμπεριφορές που αναζητούν να αναπληρώσουν την απώλεια σύνδεσης με τον Εαυτό και, συνεπώς, οι συμπεριφορές αυτές θα είναι διαστρεβλωμένες και μάταιες. Οι κοινωνικοί κανόνες και προσδοκίες, καθώς και η επιπολαιότητα της σύγχρονης ζωής, μπορούν να συσκοτίσουν ακόμα περισσότερο την εμπειρία ενός βαθύτερου συστήματος αξιών, το οποίο μπορεί να μας δώσει μια κατεύθυνση ζωής, γεμάτη νόημα.

athenssynthesis

Αλλαγή

Οι ψυχοσυνθετικοί θεραπευτές ασχολούνται με διάφορα επίπεδα συνείδησης –αυτά που βρίσκονται στην επιφάνεια, αλλά και αυτά που βρίσκονται στο βάθος– και με δομές της προσωπικότητας. Επίσης, προσπαθούν να προκαλέσουν τη δραστηριοποίηση των ικανοτήτων.

Εφόσον δεν υπάρχει προκαθορισμένο θεραπευτικό μοντέλο που να μπορεί να εφαρμοστεί σε όλους τους πελάτες, η ψυχοσύνθεση θεωρεί ότι οι πελάτες έχουν όλες τις απαντήσεις στα διλήμματά τους και επιχειρεί να τους ενδυναμώσει και να τους καταστήσει ικανούς να οραματιστούν την προσωπική τους ψυχοπνευματική υγεία.

Η θεραπεία ψυχοσύνθεσης θεωρεί θεμελιώδη την ανθρώπινη σχέση και αλληλεπίδραση μεταξύ του πελάτη και του θεραπευτή και απαραίτητη μια σχέση Εγώ-Εσύ, η οποία να αναγνωρίζει τον πελάτη ως πνευματικό ον. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα εμπόδια που αφορούν στη σχέση Εγώ-Εσύ, παρέχουν σημαντικό θεραπευτικό υλικό.

Η ψυχολογική ευημερία προωθείται καλύτερα με την αναφορά στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον.

athenssynthesis

Το Παρελθόν

Το παρελθόν πρέπει να χρησιμοποιείται αποκλειστικά, προκειμένου να απελευθερώσει τον πελάτη από την παιδική του ηλικία και τις ιστορικές συνθήκες, οι οποίες συνεχίζουν να αναστέλλουν την αυτοαποδοχή και την αυτοέκφραση. Πρέπει να συνειδητοποιηθούν τα πρώιμα εκμαθημένα πρότυπα συμπεριφοράς, τα οποία είναι παραμορφωμένα και δυσλειτουργικά, προκειμένου ο πελάτης να απαλλαγεί από την καταστροφική επιρροή τους και να δημιουργήσει συνειδητά νέους, πιο αυθεντικούς τρόπους ύπαρξης και δράσης –τρόπους που σχετίζονται με τις μοναδικές ιδιότητες και ικανότητές του.

athenssynthesis

Το Παρόν

Επιδιώκεται συμφωνία ανάμεσα στην εσωτερική εμπειρία της ύπαρξης ενός ατόμου και της εξωτερικής του συμπεριφοράς, μέσω της βοήθειας που προσφέρει ο θεραπευτής, προκειμένου να συνειδητοποιήσει τα πρότυπα συμπεριφοράς και τους τρόπους συσχέτισης, που είναι παραποιημένα και περιοριστικά. Στη θεραπεία ψυχοσύνθεσης, το παρουσιαζόμενο πρόβλημα, δεν αντιμετωπίζεται επιφανειακά. Διερευνάται το εύρος και το βάθος της επιρροής του στη σημερινή ζωή του πελάτη, καθώς και ο τρόπος εμφάνισής του στην καθημερινή ζωή, οι περιστάσεις που το προκαλούν, οι εμπλεκόμενες διαπροσωπικές σχέσεις και οι πεποιθήσεις, οι στάσεις και οι απόψεις που ενεργοποιεί. Ο θεραπευτής βοηθά τον πελάτη να επαναπροσδιορίσει τις περιοχές πόνου και δυσκολιών και να τις θεωρήσει ενδεικτικές της θετικής ώθησης προς τη σύνθεση.

athenssynthesis

Το Μέλλον

Στο βαθύτερο επίπεδό τους, τα προβλήματα και τα εμπόδια είναι συμφυώς ουσιώδη, εξελικτικά, κατανοητά και ενδεχομένως προκαλούν μετασχηματισμούς. Τα προβλήματα που παρουσιάζει ο πελάτης δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως ανεπάρκειες, αλλά θεωρείται ότι εμπεριέχουν τη δημιουργική δυνατότητα και ευκαιρία για ανάπτυξη. Όπως το φίδι αποβάλλει το δέρμα του, έτσι και ο πελάτης μπορεί να εγκαταλείψει τα παλιά πρότυπα συμπεριφοράς, τα οποία αποτελούν μέρος του προβλήματος. Οι τομείς στους οποίους θα νιώσει πόνο και την ανάγκη αλλαγής, είναι εκείνοι στους οποίους προσπαθεί να αναδυθεί μια ευρύτερη ή καινούργια ταυτότητα. Όσο περισσότερο ο σύμβουλος και ο πελάτης εξερευνούν συνειδητά και συνεργάζονται για να το πετύχουν, τόσο πιθανότερο είναι να προκύψει μεγαλύτερη πρόοδος. Από την άλλη πλευρά, αν ο πελάτης επαναλαμβάνει συνεχώς παλιά πρότυπα, τότε η διαιώνιση των παλιών ταυτοτήτων και η αντίσταση στην αλλαγή, θα προκαλέσουν μεγάλη οδύνη.

Ο θεραπευτής ψυχοσύνθεσης αναγνωρίζει πως δεν είναι τυχαίο ότι ήρθαν στο προσκήνιο συγκεκριμένα προβλήματα σε συγκεκριμένες στιγμές της ζωής του πελάτη. Τα παλιά ψυχολογικά πρότυπα (παρελθόν) πεθαίνουν, προκειμένου να γεννηθούν νέα (μέλλον). Η ενασχόληση με αυτήν τη δυνατότητα στη διάρκεια της διαδικασίας της αλλαγής, απαιτεί τη συνεργασία πελάτη και συμβούλου, προκειμένου να αναγνωρίσουν ποια δυνατότητα εμπεριέχεται στο πρόβλημα και να αποτιμήσουν αυτή τη δημιουργική ασυμφωνία.

athenssynthesis

Δεξιότητες και Στρατηγικές

Στη θεραπεία ψυχοσύνθεσης, η θεραπευτική σχέση θεωρείται πυρήνας της ίδιας της θεραπευτικής διαδικασίας. Χωρίς μία διεστιακή όραση –η οποία βλέπει τόσο τα καλά, όσο και τα άσχημα στοιχεία του πελάτη–, χωρίς ένα γενικό πλαίσιο που θεωρεί ότι οι πελάτες είναι κάτι πολύ βαθύτερο από την παθολογία τους, η αποτελεσματικότητα της θεραπείας μειώνεται σημαντικά. Χωρίς αυθεντική ανθρώπινη σχέση, δεν πρόκειται να δημιουργηθεί εμπιστοσύνη μεταξύ του θεραπευτή και του πελάτη και χωρίς αυτό το απαραίτητο συστατικό, δεν είναι δυνατή μεγάλη πρόοδος. Επιπλέον, μια πρωταρχική στρατηγική του θεραπευτή, είναι να θεωρήσει ότι ο πελάτης έχει πνευματική ταυτότητα, καθώς και μία προσωπικότητα που αγωνίζεται να αντιμετωπίσει τα προβλήματά της.

Η ύστατη στρατηγική του θεραπευτή είναι να προωθήσει την αποκάλυψη του προσωπικού κέντρου ή της ταυτότητας του πελάτη, γεγονός που θα καταστήσει εφικτή την επέκταση της αντίληψης και τη δυνατότητα επιλογών. Η ψυχοσύνθεση αποτιμά την εσωτερική ελευθερία και την απόκτηση ελέγχου του πελάτη πάνω στις καταστάσεις της ζωής του, μέσω της αφύπνισης και της ανάπτυξης της θέλησης. Καθήκον του θεραπευτή είναι να υποστηρίξει τη διεύρυνση των δυνατοτήτων και των επιλογών του πελάτη, όσον αφορά στην εσωτερική ανάπτυξη και στην εξωτερική συμπεριφορά του.

Η επιλογή των κατάλληλων θεραπευτικών τεχνικών αποτελεί ευθύνη του θεραπευτή ψυχοσύνθεσης. Η θεραπεία μπορεί να λαμβάνει χώρα σε οποιοδήποτε επίπεδο –σωματικό, συναισθηματικό, πνευματικό ή φανταστικό. Αν και ο θεραπευτής γνωρίζει ότι ουσιαστικός υπεύθυνος είναι ο πελάτης, εντούτοις προτείνει τρόπος διαμόρφωσης της θεραπείας. Ο ενεργητικός διάλογος ενδείκνυται συνήθως για την κατανόηση των ψυχολογικών προβλημάτων και η επίγνωση των επιβλαβών παραστάσεων και συμπλεγμάτων μπορεί να βοηθήσει στην αποσύνθεσή τους, αλλά δεν οδηγεί απαραιτήτως σε θετικές αλλαγές. Ίσως χρειαστεί να συμπληρωθεί η γνωστική πλευρά με εμπειρικές τεχνικές, σχεδιασμένες για να προκαλέσουν βαθύτερη επίγνωση, να διευκολύνουν τη συναισθηματική εμπειρία και να υποστηρίξουν τις αλλαγές συμπεριφοράς. Η προσέγγιση της ψυχοσύνθεσης είναι πρωταρχικά πραγματιστική και υπαρξιστική. Μολονότι οι γενικοί στόχοι και προοπτικές των θεραπευτών είναι παρόμοιοι, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούν μπορεί να ποικίλλουν σημαντικά –από νοητικές αναπαραστάσεις, μέχρι τεχνικές Gestalt, από το ελεύθερο σχέδιο μέχρι την εκπαίδευση της θέλησης και από την τήρηση ημερολογίου μέχρι τη σωματική έκφραση.

athenssynthesis

Ερευνητικά Δεδομένα

Οι έρευνες σε διάφορους τομείς, με γνωστότερη τη μελέτη του Victor Frankl, έδειξαν ότι η αίσθηση της ζωής που έχει νόημα, προάγει την αίσθηση της ευημερίας και της ψυχολογικής υγείας του ατόμου. Επιπλέον, πάνω από 70 χρόνια εφαρμογής της ψυχοσύνθεσης, απέδειξαν ότι ο συνυπολογισμός της ψυχής ή της πνευματικής ταυτότητας του ατόμου επαύξησε την αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Ο εθισμός, όταν θεωρείται πνευματική κρίση, αντιμετωπίζεται συνήθως επιτυχώς από την ψυχοσύνθεση.

Βιβλιογραφία

Assagioli, R. (1965), Psychosynthesis, A Manual of Principles and Techniques, Wellingborough: Crucible, Aquarian Press.
Assagioli, R. (1973b), The Act of Will, New York: Penguin.
Brode, K. (2016), Συμφιλίωση με το Σώμα μου, μτφ. Ρένα Καρακατσάνη, Αθήνα: Π. Ασημάκης.
(εμπεριέχεται): Τριανταφύλλου, Τ., Πνευματικές Ασκήσεις Ψυχοσύνθεσης.
Ferrucci, P. (1982), What We May Be. The Vision and Techniques of Psychosynthesis, Wellingborough: Crucible, Aquarian Press.
Ferrucci, P. (1990), Inevitable Grace, Breakthroughs in the Lives of Great Men and Women: Guides to Your Self-Realization, Wellingborough: Crucible, Aquarian Press.
Ferrucci, P. (2005). Conversation with Ann Gila, Capolona, Italia, 29 May.
Firman, J. & Gila, A. (2014α), Η Ψυχοθεραπεία της Αγάπης, μτφ. Ρένα Καρακα-τσάνη, Αθήνα: Π. Ασημάκης.
Firman, J. & Gila, A. (2014β), Ψυχοσύνθεση: Η Ψυχολογία του Πνεύματος, μτφ. Ρένα Καρακατσάνη, Αθήνα: Π.λ Ασημάκης.
Firman, J. & Gila, A. (2014γ), Α. Το Πρωταρχικό Τραύμα, μτφ. Ρένα Καρακατσάνη, Αθήνα: Π. Ασημάκης.
Schaub, R. & Schaub, B.G. (1996), “Freedom in Jail: Assagioli’s Notes”, Psicosintesi 13 (I), 19-22.
Whitmore, D. (1991), Psychosynthesis Counseling in Action, London: Sage.
Whitmore, D. (2001). Στο Feltham, C. & I. Horton (επιμ.), Οδηγός Συμβουλευτικής & Ψυχοθεραπείας, (393-398), Αθήνα: Π. Ασημάκης.